સંસારથી ઉપર ઉઠવું

સંસારથી ઉપર ઉઠવું

મન (અહંકાર)નું બળ ભૂતકાળ છે.

તે ભૂતકાળમાં જીવે છે અને ભૂતકાળના આધારે જ વિકસે છે.

અહંકાર એ ભૂતકાળની લાખો છબીઓનો સંગ્રહ માત્ર છે.

તે વસ્તુઓ, લોકો અને પરિસ્થિતિઓની એવી છબીઓ છે જેને અહંકારે એકત્રિત કરી છે અને સ્મૃતિ (યાદશક્તિ) તરીકે સંગ્રહિત કરી છે.

સ્મૃતિ એ સામ્રાજ્ય છે; અહંકાર તેના પર શાસન કરે છે.

સૌથી ઘેરી કે પ્રબળ છબી તો શરીરની છે, જે મનને સતત તેની હાજરીનો અહેસાસ કરાવતી રહે છે.

સમગ્ર અહંકાર મિથ્યા છે; તમે તેને “કાલ્પનિક” કહી શકો છો, કારણ કે તે સંપૂર્ણપણે છબીઓ પર આધારિત છે.

અને આ બધી છબીઓમાંથી એક સતત ચાલતી વાર્તા રચવા માટે, મને શરીરને કેન્દ્રિય અને મજબૂત જણાતું પાત્ર બનાવ્યું છે – તે જ અહંકાર, તે જ “હું”.

અત્યાર સુધી, આપણે “હું” માં સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા રાખીને જ આ જીવન જીવ્યા છીએ.

પરંતુ અહંકારનું ભ્રામક સ્વરૂપ ત્યારે જ સામે આવે છે જ્યારે પરિસ્થિતિમાં એક નવું પરિમાણ ઉમેરાય છે: પૃષ્ઠભૂમિ તરીકે ‘જાગૃતિ’ (awareness).

જ્યારે તમે વાહન ચલાવો છો, ત્યારે વાહન ચલાવવાની ક્રિયા અને કાર ચલાવતા શરીર – બંને પ્રત્યે જાગૃત રહો.

જ્યારે તમે ભોજન કરો છો, ત્યારે ખાવાની ક્રિયા અને ભોજન કરતું શરીર (જેને તે ગમે છે કે નથી ગમતું, વગેરે) – બંને પ્રત્યે જાગૃત રહો.

તેના વિશે કોઈ વિચાર ન બાંધો; માત્ર જાગૃત રહો; જાગૃતિને માત્ર જાગૃતિ જ રહેવા દો.

સામાન્ય રીતે, વાહન ચલાવતી વખતે કે ભોજન કરતી વખતે, આપણે રસ્તાને જોવામાં અથવા ખોરાકના સ્વાદ વગેરેમાં સંપૂર્ણપણે મગ્ન હોઈએ છીએ.

હવે આપણે એક વધારાનું પરિમાણ ઉમેરવાનું છે અને આ પ્રક્રિયાઓ પ્રત્યે માત્ર ‘ઘટનાઓ’ તરીકે જાગૃત રહેવાનું છે.

કોઈ નિર્ણય નહીં, કોઈ ટીકા નહીં, કોઈ વિશ્લેષણ નહીં, કોઈ સરખામણી નહીં – માત્ર જાગૃતિ.

ધીમે ધીમે, અભ્યાસ સાથે, તમે શરીર અને મનથી પર તમારી પોતાની સ્વતંત્ર હાજરીનો અનુભવ કરવા લાગશો.

અને આ અનુભવ અપાર શાંતિમાં પરિણમશે – એવી શાંતિ જે સંસાર, શરીર અને મનના દુઃખોથી પર છે.

અભ્યાસ સાથે, જાગૃતિ તમારું નવું ઘર બની જશે અને તમને તેની શાશ્વત, પરમ શાંતિ સાથે પ્રેમ થઈ જશે.

તમે સંસારની “ઉપર” તરતા હશો, જેમ કાદવની ઉપર કમળ હોય છે.

એકવાર આવું થાય, પછી ‘શૂન્ય’ અવસ્થા દૂર નહીં હોય. કમળ એ આ ઉન્નત પરિમાણનું એટલું સુંદર ઉદાહરણ છે કે દુનિયાના એવા ઠંડા પ્રદેશો માટે તમને લગભગ દયા આવે છે જ્યાં કમળ ઉગતા નથી.

કમળ તમને આધ્યાત્મિકતાના શ્રેષ્ઠ માર્ગ પર આગળ વધવાની પ્રેરણા આપે.